Kişisel Sigortalar: Hangileri Gerekli

Sigorta, birikimi korumanın en ucuz yoludur. Tek bir kötü olay, yıllarca kurduğun planı silebilir. Amaç her riske poliçe almak değil. Amaç, bütçeni yıkacak büyüklükteki riskleri devretmek.

Aşağıda sigorta çeşitleri ve seçimi konusunu adım adım ele alıyoruz. Kendi başına uygulayabileceğin bir sıra izliyoruz.

Önce mantığı oturt

Üç basit kural var:

• Küçük ve sık zararları kendin karşıla. Bunun için acil durum fonun var.
• Büyük ve nadir zararları sigortala. Ödeyemeyeceğin fatura, sigorta konusudur.
• Sigorta yatırım değildir. Getiri beklentisiyle poliçe alınmaz. Koruma beklentisiyle alınır.

Bir soru sor: "Bu olay başıma gelirse, cebimden ödeyebilir miyim?" Cevap hayırsa, o risk sigortalanmalı.

Adım adım: Kendi sigorta planını kur

1. Risk envanteri çıkar

   Bir kağıda yaz. Sağlığın, gelirin, evin, aracın, sana bağımlı kişiler. Her biri için "en kötü senaryo" ve tahmini maliyet yaz. Bu liste, ihtiyacın olan poliçeleri kendiliğinden gösterir.

2. Kimin sana bağımlı olduğunu belirle

   Eşin, çocuğun, bakmakla yükümlü olduğun bir yakının var mı? Varsa hayat sigortası öncelikli hale gelir. Kimse yoksa ve borcun da yoksa hayat sigortasının önceliği düşer.

3. Zorunlu olanları ayır

   Araç sahibiysen trafik sigortası zorunludur. Konut kredisi kullandıysan kredi süresince istenen sigortalar olur. Deprem riski taşıyan bir konutta zorunlu deprem sigortası gündeme gelir. Bunlar tartışma konusu değil; bütçenin sabit kalemi.

4. Sağlık tarafını netleştir

   Kamu sağlık güvencen var mı, kapsamı sana yetiyor mu? Özel hastane tercih ediyorsan tamamlayıcı sağlık sigortası genellikle en makul ara çözümdür. Daha geniş kapsam istiyorsan özel sağlık sigortası devreye girer. Karar verirken şunlara bak:

   • Anlaşmalı hastane listesi (senin oturduğun şehirde işe yarıyor mu?)
   • Ayakta tedavi kapsamı var mı, yıllık kaç kullanım hakkı veriyor?
   • Bekleme süreleri ve mevcut rahatsızlıkların durumu
   • Yenileme garantisi verilip verilmediği

5. Gelirini koru

   En çok atlanan başlık budur. Uzun süreli iş göremezlik, çoğu ailede ölümden daha olasıdır. Hayat sigortası poliçelerine eklenen kaza sonucu maluliyet ve kritik hastalık teminatlarını incele. Serbest çalışıyorsan bu önem daha da artar; düzenli maaşın olmadığında koruma yerine geçen tek şey, gelir çeşitlendirmesi ve fondur.

6. Hayat sigortası tutarını hesapla

   Basit bir formül işini görür:

   (Yıllık gider × ailenin toparlanma yılı) + kalan borçlar + çocukların eğitim maliyeti − mevcut birikim

   Örnek: yıllık gideri 300.000 TL olan, 240.000 TL kredi borcu ve 100.000 TL birikimi olan bir kişi, 5 yıllık koruma için kabaca 1,64 milyon TL teminat düşünebilir. Süreli (vadeli) hayat sigortası, aynı teminatı birikimli ürünlere göre çok daha ucuza verir.

7. Mülk ve sorumluluk tarafını kapat

   Konut sigortası yangın, su baskını, hırsızlık gibi kalemleri kapsar. Kiracıysan bina değil, eşyaların ve üçüncü kişilere verilebilecek zararlar önemlidir. Araçta kasko, aracın değeri servetinin ciddi bir kısmıysa mantıklıdır. On yıllık, düşük değerli bir araçta kasko genelde gereksizdir.

8. Muafiyet ve limitlerle primi ayarla

   Muafiyeti yükseltmek primi düşürür. Yani küçük hasarı kendin karşılarsın, büyük hasarda sigorta devreye girer. Bu, doğru kurgudur — ama ancak muafiyet tutarını nakit olarak fonunda tutabiliyorsan.

9. Teklifleri aynı tabloda karşılaştır

   En az üç teklif al. Sadece fiyata bakma. Teminat listesi, istisnalar, muafiyet, hasar ödeme süreci ve şirketin hasar ödeme geçmişi karşılaştırılmalı.

10. Bütçeye yerleştir ve yılda bir gözden geçir

    Poliçe primleri sabit gider kategorisine yazılır. Aylık bütçende bunlar için ayrı bir satır aç. Evlilik, çocuk, ev alımı, iş değişikliği veya borcun bitmesi gibi durumlarda planı yeniden hesapla.

Öncelik sırası tablosu

Sık yapılan hatalar

• Acil durum fonu yokken poliçe yığmak. Fon olmadan muafiyeti ödeyemezsin. Önce nakit tampon, sonra kapsam.
• Sigortayı yatırım sanmak. Birikimli ürünlerin getirisi genelde düşük, masrafı yüksektir. Korumayı ve yatırımı ayır.
• İstisnaları okumamak. Poliçenin gerçek içeriği "teminat dışı haller" başlığındadır. Önce orayı oku.